كلمه اتباع به معناي ملحق شدن و ملحق كردن است ، اولي ( ملحق شدن ) نظير اين آيه كه مي‏فرمايد : فاتبعوهم مشرقين و دومي ( ملحق كردن ) مانند اين آيه : و اتبعناهم في هذه الدنيا لعنة . كلمه من با تشديد نون به معني منت نهادن است ، و منت آن عملي است از صاحب احسان كه احسانش را ناگوار سازد ، مثل اينكه به آن شخصي كه احسان كرده بگويد : اين من بودم كه چنين و چنان احساني به تو كردم ، و يا عملي كند كه حاكي از همين باشد و اصل در معناي منت بطوريكه گفته شده قطع كردن است ، و در آيه : لهم اجر غير ممنون بهمين معنا آمده ، و كلمه أذي به معناي ضرر فوري و يا ضرر اندك است ، و كلمه خوف به معناي انتظار ضرر است ، و كلمه حزن به معناي اندوهي است كه بر دل سنگيني كند ، چه اندوه از امري كه واقع شده ، و چه از آنكه بخواهد واقع شود . قول معروف و مغفرة خير من صدقة قول معروف آن سخني است كه مردم بر حسب عادت آن را غير معمولي ندانند ، كه البته به اختلاف عادات مردم مختلف مي‏شود ، و كلمه مغفرت در اصل به معناي پوشاندن است ، و غني مقابل حاجت و فقر است ، و حلم به معناي سكوت در برابر سخن و يا عمل ناهنجار ديگران است . در اين آيه شريفه خداوند متعال قول معروف و آمرزيدن و مغفرت ( يعني چشم‏پوشي از بدي‏ها كه مردم به انسان مي‏كنند ) را بر صدقه‏اي كه گوشه و كنايه داشته باشد ترجيح داده ، و اين مقابله دلالت دارد بر اينكه مراد از قول معروف اين است كه وقتي مي‏خواهي سائل را رد كني با زباني خوش رد كني ، مثلا دعايش كني كه خدا حاجتت را برآورد . البته اين در صورتي است كه سائل سخني كه باعث ناراحتي تو باشد نگويد ، و اگر لفظي خلاف ادب گفت بايد چنان رفتار كني كه او خيال كند سخن زشتش را نشنيده‏اي و آن دعاي خير و اين چشم‏پوشي‏ات از سخن زشت او ، بهتر از آنست كه به او صدقه‏اي بدهي و به دنبالش آزار برساني ، چون آزار و منت نهادن انفاق‏گر به اين معني خواهد بود كه مي‏خواهد بفهماند آن مالي كه انفاق كرده در نظرش بسيار عظيم است ، و از درخواست سائل ناراحت شده است ، و اين دو فكر غلط دو بيماري است كه بايد انسان با ايمان ، دل خود را از آن پاك كند چون مؤمن بايد متخلق به اخلاق خدا باشد ، و خداي سبحان غني‏اي است كه آنچه نعمت مي‏دهد در نظرش بزرگ نمي‏نمايد ، و هر بخششي مي‏كند آن را بزرگ جلوه نمي‏دهد و نيز خداي سبحان حليم است ، و در مؤاخذه جفاكاران عجله نمي‏كند ، و در برابر جهالت خشم نمي‏كند ، و بهمين جهتي كه گفته شد آيه شريفه ، با دو نام غني و حليم ختم شده است .